Yasal / Temerrüt Faizi Hesaplama
Belirtilen tarih aralığında basit faiz hesabı
| Dönem | Oran | Gün | Faiz |
|---|
Hesap, basit (bileşik olmayan) faiz esasına ve 365 günlük yıl bazına göre yapılır: Anapara × Oran × Gün ÷ 36.500. Yasal faiz oranı 01.06.2024'ten itibaren yıllık %24'tür (3095 s. Kanun m.1). Ticari işlerde temerrüt faizi (TCMB avans oranı) farklıdır ve sık değişir; bunun için "Sabit / sözleşmesel oran" seçeneğini kullanın. Tutar yaklaşıktır; bağlayıcı değildir.
Yasal Faiz Hesaplama Nasıl Yapılır?
Yasal faiz hesaplaması, taraflar arasında önceden bir faiz oranı kararlaştırılmadığı durumlarda, kanunun öngördüğü oranlar üzerinden gecikme bedelinin belirlenmesi işlemidir. Bu işlem yapılırken temerrüt (gecikme) tarihi, asıl alacak tutarı ve faiz işletilecek dönemin sonu esas alınır. Hesaplamanın hatasız yapılabilmesi için borcun muaccel olduğu yani ödenmesi gereken net tarihin doğru tespit edilmesi hayati önem taşır.
Süreç adımları genellikle şu değişkenlerin bir araya getirilmesiyle ilerler:
Asıl Alacak (Anapara): Faiz işletilecek olan ham borç tutarıdır.
Başlangıç Tarihi: Borçlunun yasal olarak temerrüde düştüğü ya da davanın açıldığı tarihtir.
Bitiş Tarihi: Borcun ödendiği gün veya hesaplamanın yapıldığı güncel tarihtir.
Yasal Faiz Oranı: Dönemlere göre kanunen belirlenmiş olan yıllık faiz yüzdesidir.
Yasal Faiz Hesaplama Formülü Nedir?
Yasal faiz hesaplanırken, paranın borçlu kalınan gün sayısına göre getireceği yükümlülük basit faiz prensibiyle hesaplanır. Türkiye’deki uygulamalarda genellikle bir yıl 365 gün, bir ay ise 30 gün olarak kabul edilerek günlük oran üzerinden hesaplama yapılır. Temel matematiksel yaklaşımda anapara, gün sayısı ve o döneme ait faiz oranı çarpılarak toplam gün sayısına bölünür.
Formülü daha net somutlaştırmak gerekirse şu standart matematiksel kalıp kullanılır:
Ancak unutulmamalıdır ki, yasal faiz oranları yıllara göre değişiklik gösterebilir. Eğer hesaplama yapılacak dönem birkaç yılı kapsıyorsa, her yılın kendi geçerli yasal faiz oranı üzerinden parça parça hesaplama yapılıp toplam tutara ulaşılması gerekir.
Mahkeme Faizi Hesaplama
Hukuk mahkemelerinde açılan alacak, tazminat veya işçi alacakları gibi davalarda, mahkemenin hükmettiği faiz türü genellikle yasal faizdir. Mahkeme faizi hesaplanırken en kritik nokta, faizin hangi tarihten itibaren başlatılacağıdır. Hâkim, dava dilekçesindeki talebe ve hukuki duruma göre faizin başlangıcını dava tarihi, ıslah tarihi, icra takip tarihi veya olayın meydana geldiği gün (örneğin haksız fiillerde) olarak belirleyebilir.
Mahkeme kararlarında (ilamlarda) yer alan faizlerin hesaplanmasında dikkat edilmesi gereken unsurlar şunlardır:
Faiz Başlangıç Noktası: Mahkeme ilamında “dava tarihinden itibaren” veya “olay tarihinden itibaren” şeklinde açıkça belirtilen tarih esas alınır.
Faiz Türü: Kararda aksi belirtilmedikçe (örneğin ticari işlerde avans faizi istenmemişse) düz yasal faiz oranı uygulanır.
Faize Faiz İşletilmemesi: Türk hukukunda kural olarak faize yeniden faiz yürütülmesi (bileşik faiz) yasaktır; hesaplama her zaman ilk anapara üzerinden yürür.
İdari Davalarda Yasal Faiz Hesaplama
İdare mahkemelerinde veya Danıştay’da açılan tam yargı davalarında (idarenin eylem ve işlemlerinden doğan zararların tazmini davaları), idarece ödenmesine karar verilen tazminatlara da yasal faiz uygulanır. İdari yargıda faiz hesaplamasının en özgün yönü, faiz başlangıç tarihinin saptanmasıdır. Genel kural olarak idari davalarda faiz, idareye yapılan ilk yazılı başvuru tarihinden, eğer başvuru yoksa dava açıldığı tarihten itibaren işletilmeye başlar.
İdari davalarda yasal faiz süreci şu dinamiklere göre şekillenir:
Başvuru Tarihi: Zararın tazmini için idari makamlara dilekçe verilen gün, faizin kronometresini başlatan en yaygın tarihtir.
İptal Kararları Sonrası Ödemeler: Bir idari işlemin iptali nedeniyle doğan parasal hakların iadesinde, faiz genellikle hak ediş tarihlerinden itibaren başlatılır.
Kamu Düzeni Hassasiyeti: Devlet dairelerinin borçlandığı durumlarda yasal faiz oranının dışına çıkılması (ticari faiz istenmesi) istisnai durumlar hariç mümkün değildir.